De Franse bezetting aan het eind van de 18e en begin van de 19e eeuw deed ons land niet veel goed. De economie was slecht en er was sprake van algemene verarming. Dit gold ook ook voor de Goudse pijpennijverheid die in het begin van de 19e eeuw op zoek ging naar nieuwe modellen en versierings thema's die de klanten aanspraken. De hunkering naar de 'goede tijden' met bloeiende handel en welvaart werd ook vormgegeven in nieuwe thema's op kleipijpen. Een goed voorbeeld daarvan waren pijpen met afbeelding van Mercurius (God van de Handel) en Neptunus (God van Zee) waarmee de overzeese handel gesymboliseert werd.
Pijpen met deze versieringen zijn van circa 1810-1845 onafgebroken geproduceerd door verschillende Goudse pijpenmakers. Mercurius en Neptunus werden meestal zittend afgebeeld maar ook staand.
Mercurius en Neptunus zijn staand afgebeeld met op de ketel naar de roker toe het wapen van Gouda. De voorzijde van de ketel bevat geen afbeelding, de vormnaad is met bladermotieven afgewerkt. Hielmerk Molen. Circa 1840-1880, firma Sparnaaij Gouda.
Mercurius en Neptunus zijn staand afgebeeld. De voorzijde van de ketel bevat een zeegezicht met een tweetal schepen. De vormnaad is met bladermotieven afgewerkt. Hielmerk Vos op zijn gat.
Mercurius en Neptunus zijn staand afgebeeld. Afbeelding is bijna gelijk aan bovenstaand pijpje maar met kleine verschillen. Hielmerk Molen
Pijpje met staande Neptunus en Mercurius, hielmerk 55 gekroond, gemaakt door Goedewaagen in Gouda. Circa 1890-1910.
Op de kist waarop Mercurius (linkerzijde) zit zijn de letters PVL zichtbaar, waarschijnlijk de initialen van de graveur van de persvorm. Hielmerk 36 gekroond, Gouda.
Helaas is het hielmerk voor de helft afgebroken, het bestond uit twee cijfers waarvan de eerste in ieder geval een 8 is.
Helaas is het hielmerk afgebroken, waarschijnlijk was dit 65 gekroond. Op de voorzijde van de ketel het getal 65 in een parelcirkel met daarboven een kroon. In tekstlint daaronder * M r HEERKENS'. Deze pijp is echter ook bekend met het hielmerk 56 gekroond.
Hielmerk van deze pijp is 12 gekroond. Circa 1840-1885, gemaakt door Pieter Sibbes in Gouda of Jan van Baalen.
Op de voorzijde van de ketel de letters WL in een parel cirkel met daarboven een kroon. In tekstlint daaronder * W VAN DER POOL. Hielmerk WL gekroond.
Helaas is de hiel van de pijp gebroken en heeft de ketel alleen een Gouds Wapenschild. Opvallend aan deze pijp is in ieder geval de ruim slingerende mantel van Mercurius, en het gegeven dat hij op een vierkante krat lijkt te zitten waar aan de onderzijde een tweetal versieringen lijkt te zitten waaronder een haan?!
Boven de afbeeldingen van Mercurius en Neptunus is een bladerkrans aangebracht die rond de gehele bovenzijde van de ketel loopt. Op de voorzijde van de ketel het wapen van Gouda met daarboven een kroon. Hielmerk GML. Jan de Gidts in Gouda, ca 1850-1885.
Zittende Neptunus en Mercurius met op de voorzijde het wapen van Gouda en daaronder de letters C en P (van Cornelis Prince). Hielmerk melkmeid
Op de kist waarop Mercurius (linkerzijde) zit zijn de letters WL (of WD?) zichtbaar, waarschijnlijk de initialen van de graveur van de persvorm. Hielmerk Goudse Toren Gouda.
Neptunus en Mercurius zijn in ovalen van bladranken geplaatst en bovenlangs de ketel loopt een bloemrank. Naar de roker toe een afbeelding van een staande Hollandse Leeuw en op de voorzijde van de ketel het Wapen van Gouda. Hielmerk GN.
Neptunus en Mercurius zijn in ovalen van bladranken geplaatst en bovenlangs de ketel loopt een bloemrank. Naar de roker toe een afbeelding van een staande Hollandse Leeuw met geheven zwaard en op de voorzijde van de ketel het Wapen van Gouda. Op de kist of balen waarop Mercurius zit zijn de initialen P en S zichtbaar, van de vormgraveur Pieter Scholenaar, een zilversmid. Hielmerk Fleur de Lis.
Neptunus en Mercurius zijn in ovalen van bladranken geplaatst en bovenlangs de ketel loopt een bloemrank. Naar de roker toe een afbeelding van een staande Hollandse Leeuw met een pijlenbundel in zijn hand en op de voorzijde van de ketel het Wapen van Gouda. Hielmerk LS.
De rechterhelft van een messing persvorm van een Neptunus en Mercurius pijp waarbij Neptunus in een bloemencirkel is afgebeeld met een bloemnrank langs de bovenzijde van de ketel. De laatste gebruiker van deze persvorm is niet bekend. Waarschijnlijk laat 19e eeuws, begin 20e eeuws.
Langs de bovenzijde van de ketel is een tekstlint aangebracht met daarin 'AMSTERDAMSCH WELVAREN'. Rondom het tekstlint slingert een blad rank. Op de voorzijde van de ketel een cirkelkrans met daarin de letters DK gekroond. Circa 1870-1900. Nicolaas van Blokland, Gouda.
Hieronder dezelfde pijp in complete, geverfde uitvoering met gekrulde steel. De zwarte en brons/goud kleurige verf werd veel gebruikt in de periode tussen circa 1900 en 1930 voor pijpen die gericht waren op de souvenir en bijvoorbeeld de schaats markt.
Op de voorzijde van de ketel de letters TM in een parelcirkel met daarboven een kroon. Hielmerk TM gekroond.
Circa 1850-1900, Willem Frans Endenburg (circa 1850-1885) of Goedewaagen (na circa 1885).
Op de voorzijde van de ketel de letters ES in een parelcirkel met daarboven een kroon. In tekstlint daaronder
* GOEDEWAAGEN. Hielmerk ES gekroond. Circa 1880-1920.
Op de voorzijde van de ketel de letters ES in een parelcirkel met daarboven een kroon. In tekstlint daaronder
* GOEDEWAAGEN. Hielmerk ES gekroond. Circa 1880-1920.
Op de voorzijde van de ketel de letters ES in een parelcirkel met daarboven een kroon. In tekstlint daaronder
P. GOEDEWAAGEN. Let op de verschillen met het model hierboven. Hielmerk ES gekroond. Circa 1880-1920.
Op de voorzijde van de ketel de letters ES in een parelcirkel met daarboven een kroon. In tekstlint daaronder
P. GOEDEWAAGEN. Let op de verschillen met het model hierboven. Hielmerk ES gekroond. Circa 1880-1920.
Op de voorzijde van de ketel de letters ES in een parelcirkel met daarboven een kroon. In tekstlint daaronder
P. GOEDEWAAGEN. Let op de verschillen met het model hierboven. Meest opvallend is de baard van Neptunus die verdwenen is en het tuniek van Mercurius. Hielmerk ES gekroond. Circa 1880-1920.
Hetzelfde model als hierboven met op de voorzijde van de ketel de letters ES in een parelcirkel met daarboven een kroon. In tekstlint daaronder P. GOEDEWAAGEN. De minimale verschillen tov het model hierboven zijn waarschijnlijk veroorzaakt door het bijwerken ('ophalen') van de vorm toen deze wat uitgesleten raakte. Hielmerk ES gekroond. Circa 1880-1920.
Op de voorzijde van de ketel de letters ES in een parelcirkel met daarboven een kroon. In tekstlint daaronder
P. GOEDEWAAGEN. Let op de verschillen met het model hierboven: Neptunus heeft een jas aan. Hielmerk ES gekroond. Circa 1880-1920.
Op de voorzijde van de ketel de letters ES in een parelcirkel met daarboven een kroon. In tekstlint daaronder
P. GOEDEWAAGEN. Ook op deze heeft Neptunus zijn jas aan. Hielmerk ES gekroond. Circa 1880-1920.
Een in rode en een in witte klei uitgevoerde Neptunus en Mercurius pijp van de firma Goedewaagem, circa 1930-1950.
De witte pijp heeft de originele lengte van 34 cm, de rode mist een stukje bij het mondstuk. Op de steel de tekst P. GOEDEWAAGEN & ZOON en op de andere zijde GOUDA-HOLLAND. Hielmerk ES gekroond.
Hieronder links een pagina uit de oudst bekende Catalogus van Goedewaagen uit 1891 waarin twee varianten van een Neptunus en Mercurius pijp zijn opgenomen: een waarbij beide goden staand zijn afgebeeld (model nummer 4, lengte 75 cm) en een waarbij de goden zittend zijn afgebeeld zoals op de rode en witte pijp hierboven (model nummer 254 met een lengte van 55 cm).
Hieronder rechts een pagina van de Catalogus nummer 6 die door Goedewaagen werd uitgegeven in 1912 (en ook later), waarbij de Neptunus en Mercurius pijp in Serie 25 is ondergebracht met een dubbel gekrulde steel.